Timmertaal

Roepen dat er iets moet veranderen, verandert niets. Om geschiedenis te maken, zul je er iets over moeten weten. Neem je verantwoordelijkheid, wees alert. Want alles kan kapot. Ook onze democratie. “We kunnen er niet op vertrouwen dat de democratie zal overleven.” Hoe kan je het begin van een totalitair regime herkennen en je ertegen verzetten? In ‘Over Tirannie’ beschrijft historicus en hoogleraar geschiedenis aan de Yale Universiteit Timothy Snyder 20 strategieën tegen een autoritaire overheid. Het boek is geïllustreerd door Nora Krug, hoogleraar Illustratie aan de Parsons School of Design in New York. “De geschiedenis herhaalt zich niet, maar we kunnen er wel van leren. De geschiedenis kan ons geruststellen en ons waarschuwen,” aldus Snyder. Velen dachten dat we vanzelf naar meer mondialisering, meer redelijkheid en meer welvaart zouden groeien. Snyder noemt deze politiek van onvermijdelijkheid ‘een zelfgekozen intellectueel coma’. Anderen denken dat vroeger alles beter was. Ze ...

Wat is en mag een ambtenaar? Wat betekent het om in het belang van de samenleving te werken? En hoe ga je om met gewetensbezwaren bij het uitvoeren van beleid? Bestuurders, filosofen en politieke denkers delen hun ideeën in het boek ‘ De vierde macht – Reflecties op een goede overheid ’ .  De overheid heeft geen gezag, kennis, reactiesnelheid of oplossend vermogen. Ze wekt geen vertrouwen, levert geen maatwerk en heeft geen oog voor de menselijke maat. Verwachten we te veel van de overheid? Wat maakt een overheid ‘goed’? Wat is de rol van de ambtenarij hierin? En hoe handel je dan goed als ambtenaar? Ambtenareneed Een aantal schrijvers verwijzen naar de onlangs toegevoegde zin in de eed die Rijksambtenaren afleggen: “Ik werk in het algemeen belang voor onze samenleving en zet mij daar volledig voor in." Je zou zeggen dat dat verder gaat dan de wens van een politicus of ogenschijnlijke meerderheid.... De schrijvers gebruiken ook bijna allemaal teksten van de Oude Grieken, als ...

Voordat de burger de overheid kan vertrouwen, moet de overheid eerst de burger weer vertrouwen . D a t is ee n van de conclusies van journalist Kustaw Bessems in zijn boek 'Stuurloos'. Daarin behandelt hij de problemen die hij ziet bij de overheid en komt met mogelijke oplossingen. “De lat moet een heel stuk omhoog. Weet wat je rechten zijn én die van anderen. Polderen duurt lang, maar er komt vaak een oplossing uit met veel draagvlak.” Bessems ontmaskert een paar pijnlijke aannames. Bijvoorbeeld dat onze rechtsstaat beschermd is door de Grondwet. “De Grondwet beschermt ons uitstekend tegen een betere bescherming van onze grondrechten… Nederlandse rechters mogen Nederlandse wetten niet toetsen aan de Nederlandse Grondwet. Ze mogen slechts toetsen aan internationale verdragen.” Hij ziet het gevaar van ‘constitutioneel bederf’: de creatie van een bijna permanent crisisbestuur dat uit vermeende nood de volksvertegenwoordiging en dus de Grondwet mag passeren. “Geef burgers in...

  “Democratie is een groot goed. Iedereen verdient het evenveel om er te zijn. Maar we zijn een beetje doorgeslagen in het individualisme: het is omgeslagen in egoïsme. Individuele vrijheid en collectieve verantwoordelijkheid zouden samen moeten gaan.” Kees Klomp, programmamanager Agency aan de Hogeschool Windesheim, onderzoekt het vermogen om actie te ondernemen of te kiezen welke actie we ondernemen. Tijdens een bijeenkomst voor oud-studenten Communicatie deelt hij zijn inzichten over een nieuw toekomstverhaal, om mensen te helpen ‘zichzelf te laten engageren’. “Communicatie is het belangrijkste onderwerp als het om transitie gaat,” zegt Klomp. “We kunnen proberen omstandigheden te creëren waarin mensen intrinsiek gemotiveerd raken. Van huizenmarkt tot klimaatverandering: de machteloosheid maakt veel gevoelens los. Daar moeten we iets mee.” Mede daarom las hij dit jaar de ‘ Duurzame Troonrede ’ voor met de titel ‘Hoop is een werkwoord’, die op de eerste dinsdag van september word...

Waar ligt de grens van ambtelijke gehoorzaamheid? Volgens de Ambtenarenwet onthoudt de ambtenaar zich van het recht om ‘zijn gedachten of gevoelens te openbaren’ of te betogen als dat het goed uitvoeren van zijn functie in de weg staat. Dat is niet alleen ter bescherming van de rechtsorde, maar ook ter bescherming van de individuele ambtenaar. In de serie lezingen over Ambtelijke Ruimte verkende Afshin Ellian op 3 september 2024 met een zaal vol ambtenaren in de Nieuwe Bibliotheek van Almere het antwoord op de vraag: wat kun je als ambtenaar en hoe kun je dat het beste doen? Ellian is expert in het internationaal publiekrecht en rechtsfilosofie en ‘hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap’ aan de Universiteit Leiden. Het wettelijk kader geeft veel ruimte aan de ambtenaar, maar houdt ‘redelijkheid’ in het oog. Volgens Ellian is het kernprobleem dat op Rijksniveau ministers verantwoordelijk zijn en dat college en raad op lokaal niveau verantwoording moeten afleggen aan de samenle...

De vraag was de afgelopen 50 jaar vooral: hoe kunnen democratisch gekozen politici ervoor zorgen dat de ongekozen ambtenaren niet al te veel ruimte krijgen? Nu dwingen de omstandigheden ons deze rollen opnieuw te bekijken. We leven in andere tijden, zeker sinds de verkiezingen in november 2023. Niet alleen in Nederland, maar in de hele wereld. En dat heeft gevolgen voor de politieke-ambtelijke verhoudingen. In de serie over Ambtelijke ruimte van de Unit Strategie laat Kutsal Yesilkagit, bestuurskundige aan het Instituut Bestuurskunde van de Universiteit Leiden, tijdens een presentatie op 9 juli een zaal vol geïnteresseerde collega’s zien in welke dynamische omstandigheden ambtenaren terecht zijn gekomen en hoe zij daarmee om kunnen gaan. Het begon met ambtenaren die protesteerden tegen de trage klimaataanpak, gevolgd door het beleid over de oorlog in Gaza en de recente verkiezingsuitslag. Yesilkagit: “Ambtenaren mogen demonstreren: zij hebben vrijheid van meningsuiting, maar wel bi...

Bevrijdingsdag is voor veel mensen feest, met optredens in het hele land en met hopelijk schitterend weer. Maar vrijheid is niet vanzelfsprekend: vrijheid is een werkwoord, aldus Paul van Sprundel, voorzitter Bevrijdingsfestival Flevoland. Het is dus ook een dag van bezinning, lichter dan de Dodenherdenking op 4 mei, maar zeker niet minder belangrijk. In Almere was die mix er ook op 5 mei: op de Esplanade was er naast muziek en een lunch met ‘Vrijheidssoep’ ook een Vrijheidslezing, dit jaar van cabaretier Raoul Heertje. “Het enige wat we kunnen doen, is bij elkaar zijn en met elkaar nadenken over wat we aan het doen zijn,” zegt Heertje. Hij wil het vooral hebben over de vrijheid van meningsuiting. “Ik voel dat ik hier in vrijheid alles mag zeggen en jullie hebben de vrijheid om ernaar te luisteren. Het wordt pas ingewikkeld als jouw vrijheid in mijn vrijheid komt. Wij zijn als mensen niet in staat om andere mensen de vrijheid te geven om alles te zeggen. Wij vinden wel dat we zelf vr...

Met het Toekomstberaad Flevoland2050 wil de provincie Flevoland de basis leggen voor het gezamenlijke toekomstdenken. En onderzoeken hoe ze dit kunnen verbinden aan concrete stappen naar een toekomst om naar te verlangen. In 2022 organiseerden ze serious games met ruim 300 Flevolanders. Op 11 april 2023 gingen ze in gesprek met 12 wetenschappers over de opgehaalde beelden. Hoe realistisch zijn die? Als het gaat om onze democratie, hebben we een aantal problemen op te lossen. “We hebben een goed functionerende rechtstaat, maar ook een toegenomen complexiteit van het openbaar bestuur, mondiger burgers en de crisis waar politieke partijen zich in bevinden, met name de enorme versplintering in partijen,” zegt hoogleraar politieke instituties aan de Rijksuniversiteit Groningen, Kees Aarts. “Mensen willen graag meer gedeelde waarden, meer mogelijkheden om in te spreken en mee te doen met het openbaar bestuur. Maar de verwachtingen zijn (te) hooggespannen als het gaat om nieuwe manieren, want...