Timmertaal

Wat is en mag een ambtenaar? Wat betekent het om in het belang van de samenleving te werken? En hoe ga je om met gewetensbezwaren bij het uitvoeren van beleid? Bestuurders, filosofen en politieke denkers delen hun ideeën in het boek ‘ De vierde macht – Reflecties op een goede overheid ’ .  De overheid heeft geen gezag, kennis, reactiesnelheid of oplossend vermogen. Ze wekt geen vertrouwen, levert geen maatwerk en heeft geen oog voor de menselijke maat. Verwachten we te veel van de overheid? Wat maakt een overheid ‘goed’? Wat is de rol van de ambtenarij hierin? En hoe handel je dan goed als ambtenaar? Ambtenareneed Een aantal schrijvers verwijzen naar de onlangs toegevoegde zin in de eed die Rijksambtenaren afleggen: “Ik werk in het algemeen belang voor onze samenleving en zet mij daar volledig voor in." Je zou zeggen dat dat verder gaat dan de wens van een politicus of ogenschijnlijke meerderheid.... De schrijvers gebruiken ook bijna allemaal teksten van de Oude Grieken, als ...

Voordat de burger de overheid kan vertrouwen, moet de overheid eerst de burger weer vertrouwen . D a t is ee n van de conclusies van journalist Kustaw Bessems in zijn boek 'Stuurloos'. Daarin behandelt hij de problemen die hij ziet bij de overheid en komt met mogelijke oplossingen. “De lat moet een heel stuk omhoog. Weet wat je rechten zijn én die van anderen. Polderen duurt lang, maar er komt vaak een oplossing uit met veel draagvlak.” Bessems ontmaskert een paar pijnlijke aannames. Bijvoorbeeld dat onze rechtsstaat beschermd is door de Grondwet. “De Grondwet beschermt ons uitstekend tegen een betere bescherming van onze grondrechten… Nederlandse rechters mogen Nederlandse wetten niet toetsen aan de Nederlandse Grondwet. Ze mogen slechts toetsen aan internationale verdragen.” Hij ziet het gevaar van ‘constitutioneel bederf’: de creatie van een bijna permanent crisisbestuur dat uit vermeende nood de volksvertegenwoordiging en dus de Grondwet mag passeren. “Geef burgers in...

Waar ligt de grens van ambtelijke gehoorzaamheid? Volgens de Ambtenarenwet onthoudt de ambtenaar zich van het recht om ‘zijn gedachten of gevoelens te openbaren’ of te betogen als dat het goed uitvoeren van zijn functie in de weg staat. Dat is niet alleen ter bescherming van de rechtsorde, maar ook ter bescherming van de individuele ambtenaar. In de serie lezingen over Ambtelijke Ruimte verkende Afshin Ellian op 3 september 2024 met een zaal vol ambtenaren in de Nieuwe Bibliotheek van Almere het antwoord op de vraag: wat kun je als ambtenaar en hoe kun je dat het beste doen? Ellian is expert in het internationaal publiekrecht en rechtsfilosofie en ‘hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap’ aan de Universiteit Leiden. Het wettelijk kader geeft veel ruimte aan de ambtenaar, maar houdt ‘redelijkheid’ in het oog. Volgens Ellian is het kernprobleem dat op Rijksniveau ministers verantwoordelijk zijn en dat college en raad op lokaal niveau verantwoording moeten afleggen aan de samenle...

De vraag was de afgelopen 50 jaar vooral: hoe kunnen democratisch gekozen politici ervoor zorgen dat de ongekozen ambtenaren niet al te veel ruimte krijgen? Nu dwingen de omstandigheden ons deze rollen opnieuw te bekijken. We leven in andere tijden, zeker sinds de verkiezingen in november 2023. Niet alleen in Nederland, maar in de hele wereld. En dat heeft gevolgen voor de politieke-ambtelijke verhoudingen. In de serie over Ambtelijke ruimte van de Unit Strategie laat Kutsal Yesilkagit, bestuurskundige aan het Instituut Bestuurskunde van de Universiteit Leiden, tijdens een presentatie op 9 juli een zaal vol geïnteresseerde collega’s zien in welke dynamische omstandigheden ambtenaren terecht zijn gekomen en hoe zij daarmee om kunnen gaan. Het begon met ambtenaren die protesteerden tegen de trage klimaataanpak, gevolgd door het beleid over de oorlog in Gaza en de recente verkiezingsuitslag. Yesilkagit: “Ambtenaren mogen demonstreren: zij hebben vrijheid van meningsuiting, maar wel bi...

Als je intern ruimte geeft aan meningen, heb je minder kans dat mensen ermee naar buiten gaan. Iedereen mag een mening hebben, maar als ambtenaar moet je je extra bewust zijn van je rol. Je wordt toch gezien als ‘de gemeente’, zeker als je in je functie ook nog eens betrokken bent bij het onderwerp. Hoe kritisch mag je zijn als organisatiejournalist? Hoe kan geloofwaardige interne communicatie bijdragen aan een goede organisatie? Hoofdredacteur gemeentelijke media en teammanager concernmedia bij de gemeente Amsterdam, Sebas van der Sangen: “Als organisatiejournalist ben je geen echte journalist, maar werk je wel volgens journalistieke principes: je bent kritisch, durft vragen te stellen. Je kijkt naar berichten met het oog van de medewerker voor betere interne communicatie.” Kritisch Het gaat dus om medewerkers bereiken, raken en verbinden. Dat draait om meer dan tekst alleen. Mede daarom heeft Amsterdam digitaal personeelsmagazine. Wat voegt dat toe aan de digitale middelen die er al...

  ‘Klanten? We hebben belastingplichtigen, geen klanten’, was de eerste reactie van de directie van de Belastingdienst toen Mirko Creyghton daar begon als senior communicatieadviseur Reputatiemanagement. “Reputatiemanagement is toch: verkapte onwaarheden vertellen? Het was meer reparatiemanagement.” Zo begon zijn klus om ze te bewegen van achteraf reageren naar proactief handelen. Durf jij te vertellen dat je bij de Belastingdienst werkt? Intern is reputatiemanagement van belang voor zelfvertrouwen en trots. Zijn advies: begin klein. Dat is tastbaar en geeft snel resultaat. Of het nu gaat om maatschappelijke discussies of negatieve media-aandacht: praat erover en bepaal met elkaar hoe je hiermee omgaat. “Monitoring is daarbij onwijs belangrijk. Wat heeft de potentie om een issue te worden? We keken vooral naar de risico’s en de mogelijke schade. Mijn ambitie is om ook in kansen te denken. Dat doen we zelf en met hulp van stakeholders.” Recept voor ellende “Procesverstoringen...

  Anne Hofstede en Let de Jong van de gemeente Amsterdam, Galjaarwinnaars van 2022, gingen de barricaden op vanuit hun gemeente om het pensioenfonds ABP te bewegen schoon te beleggen. Dus niet in fossiele brandstoffen, maar in duurzame oplossingen. De rest is geschiedenis… Hun uitgangspunt: de zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken. En Nederland heeft geen plan B. Let: “Het werkt beter om te communiceren wat je wilt, niet wat je niet wilt. We willen van ons vieze pensioen een schoon pensioen maken. Vanuit de medewerkers, niet top down. De campagne was daarom: Ik wil een schoon pensioen. Teken de petitie.” Eigen tijd, eigen geld Anne: “We hadden hier geen tijd en geld voor, dus alles is gedaan in eigen tijd en met eigen geld. We hebben het koffertje met de   handtekeningen en schoonmaakmiddelen overgedragen aan ABP-directielid Menno Snel. Onze bestuurders steunden ons en het kwam in de krant, waardoor de druk op het ABP groter werd. De petitie was makkel...