Vrijheid?

Bevrijdingsdag is voor veel mensen feest, met optredens in het hele land en met hopelijk schitterend weer. Maar vrijheid is niet vanzelfsprekend: vrijheid is een werkwoord, aldus Paul van Sprundel, voorzitter Bevrijdingsfestival Flevoland. Het is dus ook een dag van bezinning, lichter dan de Dodenherdenking op 4 mei, maar zeker niet minder belangrijk. In Almere was die mix er ook op 5 mei: op de Esplanade was er naast muziek en een lunch met ‘Vrijheidssoep’ ook een Vrijheidslezing, dit jaar van cabaretier Raoul Heertje.

“Het enige wat we kunnen doen, is bij elkaar zijn en met elkaar nadenken over wat we aan het doen zijn,” zegt Heertje. Hij wil het vooral hebben over de vrijheid van meningsuiting. “Ik voel dat ik hier in vrijheid alles mag zeggen en jullie hebben de vrijheid om ernaar te luisteren. Het wordt pas ingewikkeld als jouw vrijheid in mijn vrijheid komt. Wij zijn als mensen niet in staat om andere mensen de vrijheid te geven om alles te zeggen. Wij vinden wel dat we zelf vrij zijn, tot we in de ruimte van een ander komen.”

Verkiezingen

Je hoort veel: ‘Je mag ook niks meer zeggen’. Om het vervolgens toch te zeggen. Waarna het door anderen – ook ‘als voorbeeld hoe het niet moet’ – wordt herhaald. Elke dag weer. “Je kunt er zelfs de verkiezingen mee winnen…. Begrijp me niet verkeerd: ik ben blij dat ze gekozen zijn: laat het maar gebeuren. Maar het wil niet zeggen dat, als jij tot een bepaald groepje behoort, dat jij dan helemaal goed bent, of helemaal slecht.”

Mening

Vrijheid is niet abstract. “Je mag bij de Hells Angels klagen over het lawaai van de motoren, of een dikke man aanspreken die een groot dessert heeft besteld. Maar moeten we dat willen? In iedereen zit iemand die wil oordelen. Maar het gaat erom wat dat betekent voor een ander. Mijn carrière is gebaseerd op het gebruiken van mijn vrijheid van meningsuiting, om over van alles te praten waar we niets van afweten. Een mening. Maar ik ga ermee door, omdat jullie ook niets weten. We gebruiken het gebrek aan kennis en liefde voor de ander. Ik weet niet eens wat ik niet weet. Daarmee heb ik wel een voorsprong op anderen, die zelfs dit niet weten.”

Luisteren

Ben je bereid te accepteren dat de ander dingen mag zeggen? “Je mag mensen niet aanvallen op wat zij zijn. Ik heb minder moeite met mensen die al jaren van onverschilligheid aan het inhalen zijn. We komen hier alleen uit met elkaar. Laten we eerst vaststellen dat we hieruit moeten komen, maar dat het ons niet gaat lukken. Want we zijn allemaal gemankeerde mensen. Dat ligt niet aan een paar sukkels: er zijn blijkbaar steeds nieuwe sukkels. De oplossing is: gewoon af en toe je mond houden. Luister en probeer nieuwsgierig te zijn waarom iemand iets zegt. Je weet niet wat een ander denkt. Ik ben gaan praten met mensen en heb ongelooflijke dingen gehoord en ontdekt dat ik helemaal niets weet van die mensen.”

Voorzichtig

“We moeten ergens hoop uit halen. Laten we koesteren dat we het niet met elkaar eens zijn. Maar dat je toch, ondanks jezelf, de ander als mens ziet. Vrijheid gaat niet over geld, maar over behoeftebevrediging. De meeste dingen die we kopen en consumeren zijn reproduceerbaar: je kunt ze opnieuw maken. Maar vrijheid is niet reproduceerbaar: als het weg is, komt het niet meer terug. Ga daarom voorzichtig om met vrijheid.”

Bernadet Timmer