Democratie in Flevoland in 2050

Met het Toekomstberaad Flevoland2050 wil de provincie Flevoland de basis leggen voor het gezamenlijke toekomstdenken. En onderzoeken hoe ze dit kunnen verbinden aan concrete stappen naar een toekomst om naar te verlangen. In 2022 organiseerden ze serious games met ruim 300 Flevolanders. Op 11 april 2023 gingen ze in gesprek met 12 wetenschappers over de opgehaalde beelden. Hoe realistisch zijn die?

Als het gaat om onze democratie, hebben we een aantal problemen op te lossen. “We hebben een goed functionerende rechtstaat, maar ook een toegenomen complexiteit van het openbaar bestuur, mondiger burgers en de crisis waar politieke partijen zich in bevinden, met name de enorme versplintering in partijen,” zegt hoogleraar politieke instituties aan de Rijksuniversiteit Groningen, Kees Aarts. “Mensen willen graag meer gedeelde waarden, meer mogelijkheden om in te spreken en mee te doen met het openbaar bestuur. Maar de verwachtingen zijn (te) hooggespannen als het gaat om nieuwe manieren, want ze bieden meer mogelijkheden voor dezelfde mensen. Uiteindelijk zijn de politieke partijen de scharnieren tussen politiek en samenleving. Alleen zij zijn in staat om het tij te keren, door samen te werken en goed af te spreken wat er nu en in de toekomst toe doet.”

“Democratie gaat niet vanzelf”

Ook Kitty Jurrius, lector Klantenperspectief ondersteuning in zorg aan Hogeschool Windesheim, denkt dat we niet iedereen bereiken: “We hebben heel veel gesprekken met mensen die zorg gebruiken. We verbazen ons erover dat we heel erg bezig zijn met inspraak van de zorggebruikers, behalve op macro-gebied: ze stemmen niet. Wie zijn die mensen en waarom stemmen ze niet? We moeten ze veel beter informeren, in de juiste taal, via het juiste kanaal. Voor het vertrouwen van mensen in de politieke instituties moet je hard werken; democratie gaat niet vanzelf.”

Niet-betrokken burgers betrekken

Truus Sweringa, voorzitter Adviesraad Sociaal Domein Dronten, heeft nog een idee: “De meeste mensen leren ervaringsgericht. Is die persoon te vertrouwen? Wat doe die? In de beleidssfeer leren we theoretisch. Als je niet-betrokken burgers wilt betrekken, moet je open staan, luisteren naar dingen die niet helemaal goed gaan en die proberen te verbeteren. En begrijpen dat mensen jouw stukken niet lezen. Dan gaat het leven. Vraag niet: hoe beheers je de kosten? Maar: hoe zorgen we dat mensen zich zelfstandig kunnen redden? We zijn alleen maar aan het controleren.”

Er gaan stemmen op om de kiesgerechtigde leeftijd te verlagen naar 16 jaar. Maar volgens de jongeren in de zaal zitten heel veel jongeren daar niet op te wachten. Ze voelen zich niet gerepresenteerd in de politiek. In maatschappijleerlessen kan politieke betrokkenheid meer benadrukt worden. Laat ze het nut ervaren.

Armoede terugdringen

Wethouder Sociaal domein en verduurzamen in de Noordoostpolder, René van Amersfoort, ziet dat ook: “Het zijn vaak mensen die in (stille) armoede leven. Pas als jouw bestaan zeker is, kun je verder. Je hebt 35 verschillende regelingen voor armoede, maar als je alleen maar bezig bent met je inkomen bij elkaar harken en je hebt geen laptop, DigiD of paspoort, dan kom je niet verder.”

Gezondheid verbeteren

Rinze Broekema, wethouder Lelystad en voorzitter GGD Flevoland, vult aan: “De mensen die de overheid het meest nodig hebben, daar vragen we het meest van. Daardoor haken mensen af. Net als lokale bestuurders. De gezondheidsverschillen zijn te groot: die moeten minder extreem worden. Dan maakt het niet meer uit in welke wijk je geboren bent. Daarbij helpt de woningbouwopgave.”

Ontstapelen

Wat zouden we meer moeten durven doen om de democratie in 2050 te verbeteren? ‘Ontstapelen’, zegt een deel van het publiek desgevraagd: terug naar de simpelheid, minder regels. Bestuurders moeten kwetsbaarder zijn om de democratie te verbeteren. Niet koste wat het kost aan standpunten vasthouden. Geef verkeerde keuzes toe. Sweringa: “Prijs mensen die hun kwetsbaarheid tonen. Je ziet een enorme angst: er is zelfs een cursus voor ambtenaren om hun bestuurder uit de wind te houden. Maar ambtenaren moeten ook tegenspraak geven.”

Prioriteiten stellen

Van Amersfoort: “Bestuurders hebben vaak meer voorkennis. Maar je hoort ook andere dingen. Je moet je stinkende best doen voor je inwoners. En je moet de raad zien te overtuigen. Het is niet leuk om tegen iemand te zeggen: vanaf nu is jouw grond niet meer bestemd voor landbouw. Het dilemma is dat de media dat ene incident oppakken en opblazen.”
“Je moet prioriteiten durven stellen, meent Directeur maatschappelijke dienstverlening Flevoland Herma Hofmeijer. “De overheid spreekt mensen niet als burger aan, maar als consument. Vertrouwen vraag je niet en kun je al helemaal niet eisen. Vertrouwen geef je.”

Commissaris van de Koning Leen Verbeek sluit de avond af met een treffende quote: “Democratie is heel hard werken. Het is de mouwen opstropen, ieder in zijn eigen rol.”

Meer weten? Kijk dan op Flevoland205, toekomstdenken