Hoe voorkom je grensoverschrijdend gedrag?

 

Met de deuren slaan, je telefoon afpakken, tegen een vrouw zeggen dat ze hier alleen werkt omdat ze knap is, of omdat ze iemand kent…. Hoe krijg je grip op grensoverschrijdend gedrag? Een terugkerend onderwerp van gesprek, met name na een aantal schandalen in de mediawereld. Zo zeggen 4 op de 5 mensen in de media van Hilversum iets dergelijks te hebben meegemaakt.

Fanny van de Reijt en Tamar Bot, de makers van podcast De mediameiden, spraken over hun ervaringen met grensoverschrijdend gedrag in Tivoli Vredenburg tijdens het Betweter Festival eind september. Zij gingen in gesprek met dr. Marij Swinkels, docent aan de Universiteit Utrecht, die onder meer onderzoek deed naar de sociale veiligheid in de Tweede Kamer.

Champignons league

“Een talkshow wordt gezien al de champignons league van de tv”, zegt Tamar. “Voor zo’n talkshow werk je van vroeg tot laat. Die hoge werkdruk heeft iets heel aantrekkelijks, door de adrenalinekick. Vooral nieuwelingen moeten wennen aan de dynamiek. Niemand staat echt voor elkaar op.” Fanny begon als 16-jarige bij de autocue: “Als autocuebediende ben je een levend pedaal. Misschien wel de allerlaagste in de rangorde. Ze noemden me ook ‘autocue’; niemand nam de moeite om mijn naam te onthouden.”  

Fanny werkte op de online redactie, en later voor de Jonge Jakhalzen: “Iedereen waarschuwde me al voor DWDD. Het is een combinatie van de talkshow en de charismatische Matthijs van Nieuwkerk: ego’s worden gevoed, maar het is nooit maar één persoon, het is een cultuur.” Marij: “Het is een soort anti-recept voor een veilige werkplek. Ook in de Tweede Kamer werd dit soort van gedrag gelegitimeerd. Als er intern fouten gemaakt worden is daar geen ruimte voor, omdat buiten alle schijnwerpers op ze gericht zijn. Ze hebben lange werktijden, de werkdruk is hoog. Bij Defensie is hetzelfde soort rapport geschreven.”  

Concurrentie

Inmiddels zijn Tamar en Fanny zzp’ers, maar daarvoor was Tamar in loondienst. “Op contractbasis, voor zolang het programma duurt. Als je volgend seizoen daar weer wilt werken, moet je wel goed je best doen. Je bent vogelvrij. En het creëert een enorme concurrentie op de redactie. Dus dan ga je ook vaker overwerken, in het weekend werken, en een ander afvallen. Het is bijna een sekte: je hebt een leider, een goeroe, die volg je en je ziet alleen maar elkaar. Je gelooft dat wat je doet het belangrijkste ter wereld is.”

Marij: “Het sijpelt dus door: jullie gaan ook grenzen over, van jezelf en van elkaar. Besef dat dit je kan overkomen en dat jij degene kan zijn die dit doet. Het belangrijkste is dat je je afvraagt of dit gedrag normaal is: zou het in de gedragscode kunnen staan? Doe niet mee aan de normvervaging van ‘zo is het nu eenmaal’. Het is makkelijker als je een vaste baan hebt, maar ik denk niet dat er een route is naar een sociaal veilige werkplek. Het is een doorlopend proces: je probeert het de hele tijd net iets beter te doen.”

Tegenspraak

Ze hoopt dat mensen serieus aan de slag gaan met het rapport. “Mensen willen een quick fix: een online module, een training. Maar het moet in de dagelijkse interacties gebeuren. Het staat of valt met leidinggevenden die er wat aan doen, aan medewerkers die tegenspraak durven geven. Mijn kinderen doen vooral wat ik voordoe. Dus je moet zelf ook een voorbeeld zijn.”

Fanny: “Het is niet zo complex: wees een normaal mens, doe effe normaal!” Marij: “Dat was ook de aanbeveling van de commissie Van Rijn: ‘Doe normaal’. We hebben in kaart gebracht waar mensen intern terecht konden, bijvoorbeeld bij vertrouwenspersonen of een externe organisatie, of mensen om je heen die je het kan vertellen. Mensen buiten je werkcontext kunnen je ook een spiegel voorhouden: ‘Dit is niet normaal’.”

“Het wordt ook vaak heel erg gefaciliteerd als jij een sterpresentator bent”, weet Fanny. Tamar: “Iedereen in een machtspositie moet feedback krijgen en ook – tegen zichzelf- beschermd worden. Vraag ook eens: wat vind jij hier nu van? Neem iets meer afstand. En vertrouwen op je gevoel. Praat erover.” Fanny vult aan: ”Je bent niet gek. Je weet heel goed wat wel en niet kan.”