Brede welvaart

 

Objectief gezien gaat het goed met Nederland. We zijn een welvarend land. Maar wat verstaan we onder welvaart? En hoe meet je dat dan? Daarover gaat ‘De waarde van brede welvaart’, een lezing die hoogleraar Henri de Groot op 21 mei gaf in de Nieuwe bibliotheek in Almere Stad. De laatste spreker in de serie ‘De toekomst begint NU!’ over onze Omgevingsvisie.

Henri de Groot is hoogleraar Regionaal Economische Dynamiek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Eerder werkte hij bij het Centraal Planbureau en de Sociaal-Economische Raad (SER). Sinds 2010 is hij nauw betrokken bij de Economische Verkenningen van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De eerstvolgende verkenning verschijnt op 9 juli 2024.

Meer dan economie

Brede welvaart is een manier van kijken. Je kijkt naar de welvaart in het land op basis van een groot aantal indicatoren (die door het CBS ontwikkeld zijn). De Groot: “We hebben iets te veel de nadruk op de economie gelegd. Daarin hebben zich enorm veel gevestigde belangen opgebouwd. Het model van aandeelhouderskapitalisme uit de jaren ’80 is ten koste gegaan van sociale inclusie, gelijkheid en duurzaamheid. Kijk naast het financieel- economische ook naar het ruimtelijk-ecologische en sociaal-maatschappelijke domein. Als die 3 zoveel mogelijk in balans zijn, heb je brede welvaart.”

Compensatiesamenleving

Volgens De Groot hebben we de afgelopen 15 jaar ook het woord ‘crisis’ een beetje te veel gebruikt. “We hebben behoefte aan een antwoord op de vraag welk land we willen zijn. We zijn een compensatiesamenleving geworden: alle problemen kopen we af. Het komt tot nu toe vooral uit op brandjes blussen. De transities vergen een lange(re) adem. Als regio kun je in die leegte springen en zeggen: wij gaan het anders doen.”

Vergrijzing

“Bij het nieuwe normaal hoort een nieuwe taal. Er zijn zorgen over bestaanszekerheid, maar we moeten niet alles tot ‘armoede’ bombarderen. En ja, we moeten nadenken over de verdeling van welvaart, maar dat is een vraagstuk van alle tijden.” Het grootste vraagstuk wordt wat De Groot betreft de vergrijzing: “‘We ain’t seen nothing yet’. Arbeid en ruimte worden schaars. En dat naast de verstedelijkingsopgave in relatie tot woningnood. Het grootste probleem is niet het aantal vierkante meters, maar de verdeling daarvan. Het beste wat we kunnen doen, is bouwen voor ouderen.”

Verduurzaming

De grote transities voor verduurzaming noemt hij extra urgent. “We leven echt boven onze stand. Klimaatverandering, biodiversiteit, energievoorziening: Europa wordt alsmaar belangrijker om die grote internationale uitdagingen het hoofd te bieden.” Volgens De Groot hebben we nog een schaalniveau tussen gemeenten en provincies nodig: de Metropoolregio. “Een slimme, sustainable (duurzame) en sociaal inclusieve economische ontwikkeling kun je nooit helemaal hebben. Dat vraagt breed denken over al die dimensies: niet alles kan tegelijkertijd. De econoom kan niet definiëren wat sociale welvaart is. Dat is een democratisch proces. Het gaat om het streven naar een rechtvaardige economische politiek, het welzijn van de mensheid.”

‘Afruilen’

We moeten opnieuw de balans opmaken, aldus De Groot. Dat kan door het begrip welvaart weer te verbreden. Dus niet alleen nadruk op financieel-economische zaken en het Bruto Nationaal Product (BNP), maar ook aandacht voor sociaal-maatschappelijke en ruimtelijk-ecologische aspecten. “Het gaat bij brede welvaart om de balans tussen sociale, ecologische en economische waarden. Die waarden van brede welvaart zijn niet samen te vatten in 1 getal (zoals het BNP). Daar moet je het gesprek over voeren. Wat is nu, hier, voor jou, het belangrijkst en wat betekent dat voor straks, daar en anderen? Je kunt niet alles doen, je moet prioriteren en faseren. Als je kiest voor het ecologische, dan levert dat misschien schade op voor het economische. Welke ‘afruilen’ zijn dat, hoe weeg je die, kun je er wat aan doen en kun je uitleggen waarom je deze keus dan toch maakt?”

Brede welvaart in Almere

Wat vindt De Groot van de brede welvaart van Almere? Hij ziet dat Almere goed scoort in het ruimtelijk-ecologische en veel minder goed in het sociaal-maatschappelijke domein. Ook het economische is minder goed ontwikkeld, maar daar ziet hij veel in samenwerking op regionaal gebied. “De groei is over Almere heen gekomen. Maak de stad nou eerst eens af, voor je verder gaat groeien. Beantwoord de vragen in samenhang met de Metropoolregio. De deelbelangen van gemeenten voeren nog te veel de boventoon. Een keuze op de ene plek heeft een consequentie voor mensen elders en de volgende generatie. Vrijwel iedereen ziet zijn ‘jachtgebied’ als een gebied dat groter is dan die van de gemeente. Denk aan werk, wonen en recreatie. Daar heb je ook de regio voor nodig.”

Dit was de laatste lezing in de reeks De toekomst begint NU! Sinds maart 2023 heeft de Unit Strategie 14 lezingen en 10 workshops georganiseerd voor iedereen van de gemeente Almere die verdieping zoekt in de toekomst van onze stad. Alle onderwerpen hadden een relatie met de Omgevingsvisie Almere 2050.