Tot de laatste snik

 

Vitaal ouder worden in Almere: hoe kunnen we daarvoor zorgen? Hoe kun je ouderen meer zingeving geven? Alet Klarenbeek, oprichter van UP!, specialist ouderencommunicatie en schrijfster van het boek ‘Ik ben niet eenzaam’ doet dat onder meer door ouderen te verleiden hun verhalen te delen. Ook met migrantenouderen, in hun eigen taal.

“Persoonlijke groei is mogelijk tot de laatste snik”, zegt Klarenbeek. “Een hele kleine wending kan heel grote gevolgen hebben. We geven ouderen echt een stem, zo krijg je ook meer begrip voor de mensen om je heen.” Dat kan door jongeren met ouderen te laten praten, maar ook ouderen onderling. “Als je op zo’n zielsniveau met elkaar praat, houd je er vriendschappen aan over.” Bij festival Laatbloeiers (voor 60+’ers) laat ze mensen vertellen over wie zij zijn in hun familielijn: welk stokje gaan zij doorgeven? “Het laatste hoofdstuk is het spannendste.”

In elke oudere gaat een jongere schuil

Ze waarschuwt ambtenaren: “Dat wordt vaak vergeten: dat jij je in een bepaalde levensfase bevindt en dat beleid over mensen gaat. Denk eens mee over ouder worden in Almere in 2050. Er kan nog zoveel gebeuren de komende 25 jaar!” We willen een sterke en veerkrachtige samenleving. Maar we weten nu ook al dat het aantal eenpersoonshuishoudens zal toenemen, met nog meer vraag naar passende woningen en zorg en nog meer eenzaamheid. Daar komt een groeiende vergrijzing bij, met een verdubbeling van het aantal oudste ouderen. Klarenbeek: “Het aantal scheidingen is het hoogst bij de 60’ers. Wat is het perspectief? En wat maakt Almere dan aantrekkelijk?”

We worden ouder en we worden gezonder oud. En allemaal krijgen we veel verlies voor de kiezen: verlies van je werk (pensioen), mobiliteit, dierbaren. Wat rest is stramheid en een ‘allenig gevoel’. “Rond je 50e/60e begin je je te realiseren dat je toekomst korter wordt. Maar ook bij ouderen kun je niet zien wat er vanbinnen in hen omgaat.” Lang niet elke oudere voelt zich oud.

Wat laat ik na?

Iedereen wil oud worden, maar niemand wil het zijn, lijkt het wel. Wat zijn de belangrijkste onderwerpen? Klarenbeek: “We delen veel meer dan je denkt. Probeer mensen te verleiden meer van zichzelf te laten zien. Online is handig, maar live is veel beter. Maak bewust gebruik van hun tijd. Gezondheid staat hoog op het lijstje: ouderen zijn kritisch, maar het mag (iets) minder worden. Relaties (met vrienden en/of familie) zijn superbelangrijk, zowel als je samenwoont als wanneer je alleen bent. Wees ook vrienden met jezelf. Denk na over waar je wilt wonen. En over klimaat; al kun je maar een kleine bijdrage leveren in de eigen omgeving, qua milieu en veiligheid: verhuftering is nu eenmaal een gegeven. Wat laat ik na?”

Is het leven maakbaar?

Klarenbeek noemt gezond ouder worden ‘75% levensstijl, 25% geluk’. We zoeken meer oplossingen in technologie, het digitaliseren van de zorg en robots. Klarenbeek: “Kunstmatige intelligentie gaat een enorme impact hebben. Misschien hebben we straks alleen nog maar virtuele gesprekken. Het is hoe dan ook belangrijk om te investeren in preventie om technologisch misbruik te voorkomen.” Ook praten over ouder worden en de dood is belangrijk. “Waar wordt je blij van, hoe wil je herinnerd worden, waar stond je wieg en wie keken erin?”

Eenzaamheid

Eenzaamheid is een telkens terugkerend thema als het gaat over ouderen. Maar waar hebben we het dan precies over? Er zijn verschillende soorten eenzaamheid:

• Sociale eenzaamheid: een gebrek aan social contacten.
• Emotionele eenzaamheid: wel sociale contacten hebben, maar geen emotionele binding.
• Existentiële eenzaamheid: een diepgevoelde zinloosheid: wat doe ik hier nog?

Eenzaamheid is ook fysiek aantoonbaar. “Bij hersenscans vind je eenzaamheid terug in het oplichten van het pijncentrum, dat ook de hormoonhuishouding aanstuurt. Eenzaamheid is ook een gevoel en een ‘talent’. Het komt van binnenuit; onder meer door een gevoel van verlies en verlangen: ‘vroeger was alles beter’. Je trekt je terug in je eigen bubbel, in jezelf.” Onderzoekers voorspellen dat 70% van de mensheid in 2050 in de stad woont. Daar zou een soort ‘negatieve beleefdheidsstoornis’ uit voortkomen; mensen willen elkaar niet ‘lastigvallen’ met hun verhalen en emoties. Klarenbeek: “Volgens mij is eenzaamheid de ruimte die ontstaat tussen jou en de wereld om je heen. Als die kloof te groot is, voel je je eenzaam.”

Schemergeneratie

Bij ouderen met een migratieachtergrond is eenzaamheid een nog groter probleem. Zij zijn de eerste generatie die oud wordt in Almere. “Het is belangrijk dat je je je als stad verdiept in wie die mensen zijn. Iedere groep heeft een andere benadering nodig.” Migrantenouderen worden vaak de ‘schemergeneratie’ genoemd, omdat ze ooit jong naar Nederland zijn gekomen, maar altijd dachten dat ze terug zouden gaan.

Maar hun kinderen groeiden op en wilden niet terug. Dus bleven ze in Nederland. Omdat ze niet geïnvesteerd hadden in hun bestaan hier, waaronder het leren van de taal, levert dat veel problemen op. Want niet alleen in het Nederlands, maar ook in hun eigen taal zijn ze laaggeletterd. “Vaak betekent dat ook een slechtere gezondheid, want ze consumeren slechtere voeding, bewegen minder en zijn slechter behuisd. Hun kinderen zijn elders gaan wonen en zorgen niet altijd voor hen, wat de ouderen zien als een gebrek aan opvoeding. Ze schamen zich voor hun problemen. Maar wat ze niet nodig hebben, is betutteling.”

Roze ouderen

Een andere, vaak eenzame, groep zijn de lhbti+-ouderen. Over deze ‘roze’ ouderen wordt gezegd dat ze teruggaan in de kast, omdat ze vaak gepest worden door hetero-ouderen. “Homoseksualiteit is pas in 1987 uit het handboek voor psychiatrie verdwenen; voor veel ouderen zijn roze ouderen nog steeds ‘ziek’. Roze ouderen hebben vaak geen kinderen en minder contact met hun familie.”

Doe wat je belooft

Wat is er nodig voor vitaal ouder worden in Almere? De afstand tussen arm en rijk is heel groot en er is veel wantrouwen in de politiek. Mensen voelen vaak dat ze iets moeten van de gemeente en niet worden gehoord. Wees nieuwsgierig, ga op onderzoek uit. Beleid gaat over mensen. Als je ouderen wilt aanzetten tot gezonder eten, meer bewegen of anders wonen, praat dan met ze in gewone-mensentaal. Voorkom beleidstaal en vakjargon. Het is belangrijk dat mensen je kunnen geloven; dat je doet wat je belooft. Wees vriendelijk en koester het kleine gebaar. Sluit aan bij dagelijkse bezigheden; wandelen, naar de markt gaan, bij iemand op bezoek. En herhaal dat.”

De toekomst is NU! is een serie van 10 lezingen en workshops voor iedereen van de gemeente Almere, die verdieping zoekt in de toekomst van onze stad. Alle onderwerpen hebben te maken met de nog op te stellen Omgevingsvisie Almere 2050. We stappen uit het hier & nu en oriënteren ons op de toekomst door trends en ontwikkelingen centraal te zetten.