Waar robots werken en mensen leven

We gaan richting een nieuwe revolutie: kunstmatige intelligentie (AI). Wat betekent dat voor ons werk? Saskia Nijs, chief human and technology officer bij studio 21st: “Ik ben blij dat ik in Europa woon, waar we bespreken hoe we met data omgaan. Die gesprekken gaan vooral over democratie, ethiek en burgerschap.” Zelf richt ze zich op ‘the humain workforce’; de vlakken waarop mensen en technologie elkaar in hun werk raken.

“Corona bood mij een beetje hoop: we gaan het inderdaad anders doen. Intussen zijn we op veel gebieden weer terug bij af. Maar wat houdt ons tegen om verder te gaan? Niemand kan de toekomst voorspellen, maar iedereen heeft wel een wereldbeeld.” Al weet ook Nijs niet waar alle kansen en bedreigingen toe gaan leiden, toch ziet ze de ontwikkelingen met vertrouwen tegemoet: “Technologie faciliteert het menselijk potentieel. We kunnen veel van ons werk ondervangen met kunstmatige intelligentie (AI), maar mensen zullen altijd blijven bestaan. Zoek daarover de dialoog: ik geloof dat we heel goed naast elkaar kunnen bestaan.”

Revoluties

Volgens Nijs is AI deel van de vijfde revolutie voor de mensheid:

1.       Vuur en taal
2.       Schrijven en boekdrukkunst
3.       Wielen
4.       Steden en industrialisering
5.       Robotisering en AI

“Ontwikkelingen gaan nu wel veel sneller. Denk aan AI, datafication, onboarding software, chatbots, video content, gamefication, extended reality, blockchain, cybersecurity.” Hoe zorgen we dat dat voor ons gaat werken? Of breder nog: wat voor maatschappij willen wij? Nijs wijst erop dat privacy alleen gewaarborgd is voor degenen die het kunnen betalen. “Gratis downloaden bestaat niet: je bent zelf het product.” Ook de afhankelijkheid van Google en aanverwante systemen baart zorgen: “Technologie heeft altijd gelijk: tenminste, we nemen eigenlijk altijd wel aan wat daar staat. Informatie kunnen beoordelen is dus erg belangrijk.”

Vrije tijd

In ons werk staat er veel op scherp, zeker bij jonge mensen. Tegelijk geeft online werken geeft veel mensen heel veel vrijheid. De productiviteit en efficiëntie stijgen. Wat doen we met de ‘extra’ tijd die we winnen omdat technologie een deel van ons werk overneemt? Nijs heeft bewust gekozen voor wandelen in haar ‘vrije’ tijd. Kunnen wij nu bepalen voor de generaties na ons dat werken anders kan? Nijs: “We spenderen ongeveer 4,5 uur per dag aan e-mail. Technologie bepaalt voor een groot deel hoe wij werken. Daarover nadenken en het anders doen is heel  belangrijk.”

Betekenisvol werk

Nijs: “We betalen veel belasting voor menselijke arbeid, maar krijgen geld terug voor nieuwe technologie. We moeten dus ook gaan nadenken hoe we de middelen beter gaan verdelen, zodat we zelf niet in het gedrang komen. Hoe gaan wij weer mens worden? En hoe kan technologie ons daarbij helpen?” Ze noemt onder meer: ons potentieel beter benutten, werken vanuit overvloed, duurzaamheid, gelijkheid, minder stress, een basisinkomen en betekenisvol werk doen.

Een leven lang bij hetzelfde bedrijf werken is niet meer van deze tijd. De meeste zzp’ers kozen voor zelfstandigheid vanwege de vrijheid en eigen keuzes maken in de waarde die je toevoegt. Nijs: “We hebben heel hard mensen nodig in de zorg en het onderwijs. Ik denk dat we veel meer mensen slimmer kunnen werven en houden. Het grootste werkurentekort ontstaat pas in 2038, vanwege de vergrijzing. Dus het wordt alleen maar erger.” De belangrijkste vragen voor werknemers zijn: krijg ik voldoende geld, is de werkomgeving veilig, doe ik betekenisvol werk? En, niet onbelangrijk: wat is voor de organisatie betekenisvol werk?

De toekomst van werk

Kortom: robots pikken onze banen niet in, maar gaan wel taken voor ons doen. Denk aan werkzaamheden van: administratief medewerkers, pers, accountants, salarisspecialisten, winkelpersoneel en buschauffeurs. Hun taken worden langzaam vervangen door technologie. Er komt juist meer vraag naar mensen met functies in duurzame energie, AI en machine learning specialisten, serviceverleners, digitale transitiespecialisten, vakmensen en innovatiespecialisten.

Hoe willen we dat ons er werk er straks uitziet? Nijs: “Durf te dromen. AI kan niet dromen: die pakt wat er al is. Het gaat over verbinden van informatie en elkaar. Iets wat ons uniek maakt. Welke vaardigheden moeten we leren en welke niet (meer)? Dat betekent dat we het onderwijs moeten vernieuwen. 65% van de mensen zegt dat ze willen leren en ontwikkelen. Met Great Place to Grow (een transparante organisatiecultuur met respectvolle omgangsvormen, waar voor iedereen ruimte is om te groeien en waar de beste ideeën winnen) stimuleer je nieuwsgierigheid. Leren is de nieuwe carrièreladder. Hoe verbeeld jij de toekomst? Wees creatief. Experimenteer. Misschien wordt Almere wel de stad van de kunstmatige intelligentie.”

De Toekomst begint NU! is een serie van 10 lezingen en workshops, georganiseerd door de Unit Strategie. De serie is voor iedereen van de gemeente Almere die verdieping zoekt in de toekomst van onze stad. We oriënteren ons op de toekomst door trends en ontwikkelingen centraal te zetten, met een schuin oog naar de Omgevingsvisie Almere 2050. Op 20 juni was de vierde lezing, met het thema ‘werken en ondernemen’.