Er is leven na de groei

 

Hoe kunnen we onze toekomst realistisch veiligstellen? Econoom Paul Schenderling, bijgestaan door 12 deskundigen op alle belangrijke maatschappelijke terreinen, laat zien hoe we onze welvaart kunnen behouden en versterken, als economische groei niet meer voorop staat. Daar is wel vertrouwen en daadkracht voor nodig. In zijn boek ‘Er is leven na de groei’ beschrijft hij een plan voor een gelukkiger, rechtvaardiger en duurzamer Nederland. Onderbouwd, haalbaar en gedragen.

De kern van zijn oplossing: een milieuheffing op consumptie in combinatie met lagere belasting op arbeid. Daarmee rem je de economische groei, die telkens een deel van de milieuwinst ongedaan maakt. Want zelfs met ‘groene groei’ gaan we het niet redden. Dat is de Jevons-paradox: daalt de prijs van een product of dienst, dan wordt er meer van gebruikt. Het verbruik van land, water en energie en de uitstoot van broeikasgassen voor menselijke consumptie stijgt wereldwijd, net als de groei van de wereldeconomie. Weg efficiencywinst.

Kwalitatieve groei

Groene groei gaat ons niet voldoende helpen om uit de milieuproblemen te komen. Dit komt met name omdat voor productie zonder CO2 heel veel materiaal nodig is, waaronder zeldzame metalen. De winning daarvan zorgt wereldwijd voor vervuiling, verlies aan biodiversiteit en waterschaarste. Terwijl postgroei, een leven na de groei, ruimte biedt voor nieuwe, kwalitatieve groei op persoonlijk, sociaal, biodivers, creatief, participatief gebied. Het biedt ook kansen voor nieuwe bedrijfsstrategieën, zoals sufficiency-driven businessmodellen. Die richten zich op functionele producten die langer meegaan. Dat vraagt bij aanschaf wel om ook beheer en onderhoud mee te wegen op de lange termijn; zo valt het uiteindelijk goedkoper uit.

Het leven na de groei kan er dan zo uitzien:

•        nieuwe vormen van luxe: hoogwaardige spullen, hippe groene restaurants
•        heffing op individuele (over)consumptie
•        verlaging van belasting op arbeid
•        meer kringloopwinkels en repairshops
•        leaseconstructies voor producten
•        verpakkingen met statiegeld en meer verpakkingsvrije producten
•        coöperaties voor mobiliteit, energie, wonen, zorg en landbouw
•        langjarige gewassen, meng- en strokenbouw, voedselbossen

Feitelijk wil hij de focus verleggen van kwantitatieve groei (meer spullen) naar kwalitatieve groei: meer kwaliteit en smaak, vrije tijd, gezondheid, geluk, verbondenheid en rechtvaardigheid in sociaal en economisch opzicht. Een forse drempel vormen de behoudende krachten in de politiek en het bedrijfsleven.

Minder werkdruk

In Nederland zien we veel van die gevolgen niet, omdat een groot deel van de productie is verplaatst naar het buitenland. Hoewel de Nederlandse economie groeit, stagneren de inkomens van de meeste mensen al decennia en wordt de werkdruk steeds hoger; we moeten meer presteren per gewerkt uur. Er is niet meer gelijkheid of een betere gezondheid. Schenderling pleit ervoor om nu te kiezen voor minder afhankelijkheid van groei, zodat we de veerkracht behouden om toekomstige uitdagingen het hoofd te bieden.

Als nadelen ziet hij (tijdelijk): stabilisatie van de werkgelegenheid, stagnerende overheidsinkomsten, stijgende overheidsuitgaven, toenemende arbeidsongeschiktheid en stijgende zorgkosten. Die wil Schenderling onder meer aanpakken door het verkorten van de werkweek van 38 naar 32 uur, zodat mensen meer vrije tijd en daardoor minder stress hebben en minder vaak ziek zijn. Een basisinkomen is niet de oplossing: mensen zonder werk zijn nog steeds ongelukkig. Een basisbaan biedt meer perspectief. Denk aan de Melkertbanen. Schenderling verwacht dat de koopkracht en werkgelegenheid stabiliseert door de werktijdverkorting.

Nieuwe coöperaties kunnen helpen bij het verlenen van zorg waar nodig en het verminderen van eenzaamheid. Hij voorziet een voorsprong van Nederlandse bedrijven door lagere arbeidsbelasting. De toekomstige definitie van succes is volgens Schenderling: zoveel mogelijk toegevoegde waarde leveren tegen een zo laag mogelijke milieu-impact.

Minder verspilling

Om verspilling tegen te gaan, moet de technische en economische levensduur van producten omhoog. Slechte kwaliteit en ‘mode’ mogen niet langer de standaard zijn voor producten. We kunnen minstens 3x langer met producten doen dan nu. Ook minder (ver) reizen maakt daar deel van uit. Met kwalitatief betere producten hoeven we minder vaak nieuwe producten te kopen.

Zijn concrete oplossing is deels ontleend aan ‘Kapitaal en ideologie’ van Thomas Piketty. We bereiken minder verspilling en minder CO2-uitstoot het best door een progressieve CO2-belasting voor de individuele consument. Aangezien dat voor het belastingsysteem nu best een forse stap is, kunnen we beginnen met het integreren van de CO2-belasting in een progressieve inkomstenbelasting.

Klimaatrechtvaardigheidsfonds

We kunnen niet op eigen houtje strengere milieuwetgeving invoeren. Daar is ook Europese wetgeving voor nodig. En groene industriepolitiek; de overheid moet meer regie nemen om de economie te vergroenen. Met een klimaatrechtvaardigheidsfonds – via belastingen en quota die rechtvaardiger zijn dan subsidies, kunnen we investeren in groene infrastructuur. Zo komt het ook ten goede aan mensen en landen die nu wel de lasten, maar niet de lusten ervaren van de groei.

Er is klimaatongelijkheid doordat de rijkste 10% van de Nederlanders disproportioneel bijdraagt aan de klimaatcrisis. Om hun voetafdruk te verkleinen, zullen mensen meer geneigd zijn hun spullen te delen, zoals apparaten, auto’s en woningen. De overheid kan dit deels stimuleren, door een goede deelinfrastructuur, bijvoorbeeld door het steunen van bibliotheken, lokale depots en wettelijke kaders. Voor het eenvoudig oprichten van een coöperatie, het helpen van mensen bij het benodigde papierwerk, zorgen voor een goede basishuisvesting. Dat vraagt onder meer de afschaffing van de verhuurdersheffing, zodat ze weer kunnen bouwen voor mensen met een laag of middeninkomen.

Wil je weten hoe je samen kunt bouwen aan postgroei? Kijk dan op justenough.nl 

Bereken de ecologische voetafdruk van je huishouden en het effect op je financiën op postgroei.nl/interactieve-huishoudtool.