Langdurige gedragsverandering

 

Hoe houd je gedragsverandering lang(er) vast? Het antwoord daarop is belangrijk, voor onszelf en voor het structureel oplossen van veel maatschappelijke problemen. Onderzoekers in de onderzoeksgroep Behaviour Change & Well-Being van het Behavioural Science Institute (BSI) en docenten van de Master Behaviour Change aan de Radboud Universiteit testen een aantal wetenschappelijke theorieën die daaraan bij kunnen dragen.

Belonen of straffen

Tjits van Lent onderzoekt leerprocessen aan de basis van vooroordelen en discriminatie.
Hoe leren mensen en hoe houden ze dat gedrag vol? Bij het aanleren van nieuw gedrag is leren de eerste stap. Dat kan op verschillende manieren: evaluatief leren (door associatie), observationeel leren (door gedrag van anderen over te nemen) of instrumenteel leren (leren van acties en de consequenties daarvan: belonen en straffen). Instrumenteel leren, actie vertonen, is makkelijker als je beloond wordt. Leren om dingen niet te doen gaat meestal door het vermijden van straf. Het is dus effectiever om mensen te belonen als je ze iets nieuws wilt leren. Want door ongewenst gedrag te bestraffen, vermijden mensen dat gedrag. Die leerprocessen beïnvloeden ook wat mensen van die processen vinden. Belonen is dus minder effectief dan straf vermijden als je wilt dat mensen iets niet doen.

Beloning vanuit jezelf

Rob Bulterman onderzoekt samen met de Risk Factory Limburg-Noord hoe we kinderen door beleving kunnen motiveren om zélf meer te willen leren over veiligheid en gezondheid. 
Volgens de ‘Information Gap Theory’ (Loewenstein, 1994) willen we dingen graag te weten komen, het antwoord geven op een vraag die we ons nog niet eerder gesteld hebben. Nieuwsgierigheid en interesse is belonend. Het geeft een goed gevoel om dat kennisgat te vullen. Dus: nieuwe dingen leren werkt belonend. Laat mensen dit ervaren, zonder alles prijs te geven. Zodat het leuk blijft om door te leren.

Beloning vanuit je omgeving

Iris Verpaalen onderzoekt hoe mensen reageren op innovaties en op welke manier weerstand daarbij optreedt.
Innovatie is cruciaal voor nieuwe vraagstukken. Of het nu gaat om mobiliteit, huisvesting, duurzaamheid of gezondheid. Implementatie draait vaak om het eerste gebruik. Maar je wilt dat het langdurig ingezet wordt; succes hangt af van volgend gedrag. Hoe stimuleren we dat? Maak gebruik van de feedback die je krijgt. Van de technologie, over gebruiksgemak en prestaties, en vanuit jouw omgeving, zoals reacties op jouw gedrag. Denk aan de coronamelder-app. De invloed van de sociale omgeving is van grote invloed, zowel descriptief (gebruiken anderen om je heen hem ook?) als injunctief (vinden mensen om je heen dat je de app zou moeten gebruiken?). Die normen zijn zowel van invloed bij het installeren als het gebruik.

Een beloning kan dus ook sociaal zijn. Door de sociale norm kan de weerstand verminderen of toenemen. De sociale feedback integreert dat gedrag in je identiteit. En door sociale verantwoording vermijd je ander gedrag. Kortom: maak de norm zichtbaar; integreer de feedback na de eerste fase, zodat mensen elkaar onderling blijven stimuleren. En bouw aansprakelijkheid in om ongewenst gedrag te vermijden.

Volhouden door bewuster af te wijken

Daniela Becker is universitair docent. Haar onderzoek laat zien dat ‘goed kunnen genieten’ net zo belangrijk is voor gezondheid en welbevinden als zelfcontrole.
Tot het einde toe volhouden, niet opgeven. Dat vraagt een stabiel gedragspatroon. Dat is moeilijk, zo niet onmogelijk en misschien wel onwenselijk. Want verleidingen zijn fijn en hebben vaak ook een sociale functie. Volhouden is beter vol te houden door af en toe bewust af te wijken. Verslavingen zijn gevaarlijk, maar durven genieten is niet erg. Bewust lekker eten geeft meer genot en leidt tot minder snacken. 

Afwijken tijdens een dieet is zelfs gewenst, blijkt uit onderzoek (Vale e.a. 2016). Het geeft een positieve stemming, motivatie om door te gaan. Twijfels en schuldgevoelens maken het moeilijk voor sommige mensen. Toch is het belangrijk, want mensen die genieten van afwijken ervaren een hoger welbevinden, minder stress en evenveel succes als degenen die strikt vasthouden.

Dit is een artikel over de workshop Wetenschappelijke benaderingen op langdurige gedragsverandering tijdens de Dag van het Gedrag op 3 november 2022.