Zorgen voor de toekomst – Trendrede 2022
Op vrijdag 2 december was het World Futures Day; een mooi moment voor de jaarlijkse Trendrede, die dit jaar gaat over (grenzen aan de) groei. Het werd een zoektocht naar hoop in een onzekere wereld, waarin de kreukelzone om tegenslagen op te vangen kleiner lijkt te worden. Een ontwikkeling naar anders en beter, met verbinding en nieuwe vormen van samenleven, voor meer veerkracht.
We hebben veel zekerheden verloren. De Belastingdienst is niet meer neutraal, de gezondheidszorg staat op omvallen en zelfs de Grote Boze Wolf is terug in het land. Visie is een vies woord in de politiek en de fragmentarische aanpak maakt het nog ondoorzichtiger. Velen zoeken oplossingen in eigen ‘tribes’ en bubbels. Mensen worden moe van polarisatie, zoeken verbinding en gaan het zelf doen. Groei was goed en consumeren werd aangemoedigd. Dat is ver en scheef gegaan. Onze huisdieren zitten er vaak warmer bij dan veel mensen wereldwijd. Maar onze vervuiling en het sociale onrecht werd niet meeberekend in de prijs. Het besef dringt langzaam door dat we die rekening zelf moeten betalen.
Virtividuen
Dient technologie de mens of is het andersom? Tijdens corona leek alles online te kunnen. Het vermogen om online te zijn is het nieuwe fundament van de piramide van Maslow. De tijdwinst die dit oplevert vullen we in met nog meer technologisch tijdverdrijf. Met virtuele individuen (virtividuen), waaronder deepfakes, influencers met nepvolgers, robots en mollen. Het publieke belang in die wereld is nog niet goed vertegenwoordigd. Cryptovaluta hebben verstrekkende gevolgen in het echte leven. De behoefte aan een veilige online plek zonder, waar je zelf invloed heb op je eigen gegevens, wordt steeds groter. Dat alles kan, wil niet zeggen dat we alles ook moeten doen. De permanente beta-samenleving komt eraan. Maar we weten nog niet hoe die eruitziet en wat we wel en vooral niet moeten willen.
Burgerberaden
Ons systeem is gebaseerd op het democratische gedachtengoed, maar in de praktijk pakt dat niet altijd zo uit. Hoe kan het transparanter en flexibeler worden ingericht? Er wordt nooit een stip op de horizon gezet die verder gaat dan het volgende regeerakkoord. We moeten kathedraaldenken: over generaties heen denken. En doen. Er zijn burgerberaden in oprichting, waarbij burgers zelf bottom u oplossingen bedenken. We doen een beroep op zowel de koopman als de dominee om een sociaal rechtvaardige, duurzame samenleving te creëren. De overheid zou zich moeten laten adviseren door wetenschappers, ervaringsdeskundigen en experts aan de ene kant en burgerberaden aan de andere kant. Vraag wat mensen nodig hebben, vraag niet achteraf of wat bedacht is, wel klopt. Er zijn initiatieven om ook jongeren actiever te betrekken bij maatschappelijke besluitvorming. Zoals kinderburgemeesters. We moeten wel waken voor ‘childwashing’.
Collectief kapitaal
Systeemvernieuwingen brengen groeipijnen met zich mee. Talrijke protesten en demonstraties tonen de onmacht en het wantrouwen. Armoede is een gebrek aan toekomstperspectief. Er moet een toekomstperspectief komen waarop we kunnen vertrouwen. De cijfers van mentale ongezondheid stijgen, vooral bij jongeren. Bij sommigen is de burn out een burn on geworden. Anderen zijn quit quitters. Krachtenbundeling loont. Mensen nemen kleinschalig hun verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld met collectief kapitaal, waarin kapitaalkrachtige burgers anderen ondersteunen.
Skills paspoort
Steeds meer mensen voelen zich niet meer thuis in de bestaande hokjes. We voelen ons kwetsbaar. Persoonlijke ontwikkeling is een sleutel voor de toekomst. Er is veel aandacht voor gelijkwaardige ongelijkheid. Hulpmiddelen zijn geen taboe meer: ayahuasca, thc, bezinningsstiltes en retraites. Ontleren, omdenken en head practices gaan uit van onafhankelijk beoordelen. Het onderwijs is daar nog niet op ingericht, terwijl dat de motor zou moeten zijn voor de benodigde veranderingen. Het is belangrijk dat we ons humaritme kunnen voeden met nieuwe ervaringen. TNO onderzoekt de mogelijkheden van een skills paspoort, voor vrij reizen op de arbeidsmarkt. Je leervaardigheid is niet langer bepalend voor het niveau dat je behaalt.
Waardewendingen
We zijn toe aan nieuwe regels over ruimte, grond en grondstoffen. Er is behoefte aan een internationale visie, op zijn minst een Europese. De aarde heeft iets anders nodig dan ongebreidelde groei. Moet Nederland de wereld blijven voeden, of moeten we vooral onze kennis met de wereld delen? De klimaatwendingen zijn waardewendingen. Niet meer van alles blijven willen, maar minder van alles gaan waarderen. We staan niet boven de natuur, maar maken er deel van uit. Veel veranderingen stuiten op weerstand. We kunnen iedereen meekrijgen in hele kleine stapjes. Iedereen kan iets doen.
Radicale verbeelding
Wat zijn de consequenties van ons gedrag? We moeten anders leren nadenken. Het is tijd voor nieuwe perspectieven en radicale verandering. Testen, uitproberen en hoop putten uit kleine dingen die nog moeten groeien tot grote oplossingen. We moeten onze leefwereld boven de systeemwereld stellen. Een betere wereld begint echt bij onszelf. We moeten de groeipijnen voor lief nemen. Het is een tijd van ‘kill your darlings’; ongemak aanvaarden om ergens te komen. Omarm onzekerheid en stel je je toekomst voor. Niet alleen de voor de hand liggende toekomst, maar ook de gewenste en de te vermijden toekomst. Daarvoor is radicale verbeelding nodig, en een voortdurend bijstellen van dat beeld.
De Trendrede is een initiatief van Nederlandse Toekomstdenkers. De redenaren van 2022 zijn: Caroline van Beekhoff, Djenny Brugmans, Nanon Soeters, Saar van der Spek, Marc de Roo en Quentijn Wulffers.
Reacties
Een reactie posten